Ongelijk investeren voor gelijke kansen!

De aanpak

De aanpak is gebaseerd op inzichten uit het rapport ‘Verkenning aanpak kansengelijkheid’ (2024) van de VNG en Divosa. In dit rapport is onderzoek gedaan op welke manieren gemeenten invulling geven aan hun ambities om kansengelijkheid te bevorderen. Drie onderzoeksvragen uit dit rapport dienden als inspiratie voor een aanpak in de gemeente Oosterhout.

1. De inhoudelijke aanleiding  

   Waar blijkt een (extra) investering nodig om kansengelijkheid verder te bevorderen op basis van beleid, data en onderzoek en gesprekken in de wijk? 

2. Bepalen van de insteek  

   Welke insteek kiest de gemeente? Breed of smal? Dit bepaalt naar welke beleidsterreinen extra aandacht en middelen gaan.  

3. Bepalen van de focus 

   Wil de gemeente de focus richten op het bieden van kansen door het creëren van aanbod, of wil de gemeente focussen op meer gelijke uitkomsten gericht op het aantal inwoners dat participeert/ daadwerkelijk gebruik maakt van de voorzieningen en interventies die kansengelijkheid bevorderen?   

Voor het beantwoorden van deze vragen zijn de volgende acties ondernomen:  

• Onderzoek naar een definitie van kansengelijkheid;

• Vaststellen wat er beleidsmatig al gebeurt en waar nog mogelijkheden liggen; 

• Een analyse van beschikbare data en onderzoek; 

• Ophalen van signalen uit de praktijk bij Surplus, MEE, wijkmakelaars en tijdens multidiciplinaire Meer voor Elkaar overleggen in de wijk.  

 Kansengelijkheid: lokaal ingevuld, breed van betekenis 

Kansengelijkheid is een veelzijdig en breed toepasbaar begrip. Er is niet één landelijke, definitie die gemeenten hanteren. Dit geeft elke gemeente de ruimte om stelling in te nemen hoe de gemeente tegen kansengelijkheid aankijkt op basis van de lokale context. De gemeente Oosterhout stelt drie componenten centraal: de mogelijkheid tot volwaardig meedoen, het kunnen ontwikkelen van talenten en een ongelijke aanpak.  

Beleid dat bijdraagt aan kansengelijkheid  

Gesprekken met beleidsadviseurs leverden inzichten op hoe zij kansengelijkheid binnen hun specifieke domeinen beleven, welke rol kansengelijkheid speelt in het huidige beleid en waar er ruimte is voor verbetering. Binnen veel beleidsterreinen (met name in het sociaal domein) is het bevorderen van kansengelijkheid al vanzelfsprekend ingebed in beleid, regelingen en/of projecten. Het gaat dan over thema’s waarbij ongelijk geïnvesteerd wordt om inwoners gelijke kansen te geven om zich te ontwikkelen en mee te doen in de samenleving.  

Een belangrijk aandachtspunt is het bereiken van de doelgroep. Het is nodig om te monitoren of voorzieningen en initiatieven hen daadwerkelijk bereiken. Blijkt dat dit niet het geval is? Dan zijn gerichte acties nodig om het bereik te verbeteren. 

Inzicht via data en onderzoek 

Verschillende lokale onderzoeken en monitoringstools geven op gemeentelijk niveau, maar ook op wijk- of buurtniveau inzicht waar een ongelijke investering bijdraagt aan gelijke kansen en voor welke doelgroepen. Welke buurten scoren lager ten opzichte van andere buurten? Met deze informatie kan de gemeente gericht sturen.   

Verrijking met signalen uit de praktijk 

De uitkomsten uit beleid, data en onderzoek zijn verrijkt met bevindingen uit de praktijk. Door het gesprek aan te gaan met het jongerenwerk van Surplus en MEE, de buurt in de stappen met de wijkmakelaars en aan te sluiten bij diverse multidisciplinaire wijkbijeenkomsten ontstond een beter beeld wat er speelt in de praktijk.  

Twee knelpunten kwamen naar voren: 

1. Onbekendheid met voorzieningen: inwoners weten vaak niet welke hulp beschikbaar is. Door aan te sluiten bij de manier van communiceren, het herhalen van informatie en persoonlijk contact vergroot de gemeente de kans aanzienlijk om bepaalde doelgroepen te bereiken. Dit moet leiden tot beter gebruik van de vele voorzieningen die er al zijn.  

2. Ervaren afstand tot voorzieningen: praktische en mentale drempels belemmeren het gebruik van voorzieningen. Er is behoefte aan meer gemeentelijke diensten zichtbaar in de wijk en afspraken die laagdrempelig plaats kunnen vinden in de buurt.  

Door actief de wijk in te gaan, signaleren wijkmakelaars ondersteuningsbehoeften achter de voordeur bij inwoners die tot dan toe zelf geen hulpvraag stelden. Zij zijn zich er niet van bewust dat ze ondersteuning kunnen gebruiken, of vinden het lastig om hun hulpvraag onder woorden te brengen. Dit is juist een doelgroep waar een ongelijke investering zal leiden tot meer gelijke kansen. 

Van plan naar uitvoering 

De aanpak leidde tot het formuleren van interne vervolgacties binnen de gemeentelijke organisatie en de (door)start van 10 lokale projecten/initiatieven die kansengelijkheid bevorderen. Zo gaat de gemeente Oosterhout aan de slag met: 

1. Structurele aandacht voor kansengelijkheid in beleid en uitvoeringsafspraken.
   Aan de hand van een meetlat met verschillende niveaus, wordt zichtbaar gemaakt hoe beleid bijdraagt aan de definitie meedoen, talentontwikkeling en ongelijk investeren. Dit stimuleert te werken aan meetbare doelen om het bereik van initiatieven te meten en te evalueren.  

2. Betere aansluiting van voorzieningen op de behoefte van inwoners.  
   Uit gesprekken blijkt dat er veel voorzieningen en initiatieven zijn die bijdragen aan kansengelijkheid. Het probleem zit vooral in de (gevoelsmatige) afstand tot deze voorzieningen en de onbekendheid ermee. Met deze bevindingen als vertrekpunt ontwikkelden we met de wijkmakelaars aan een concreet voorstel met 10 projecten. Met deze projecten is het mogelijk gebiedsgericht in te spelen op de specifieke behoeften en kansen binnen wijken. Daarbij is aandacht voor de volgende punten: 

• Bij de selectie van de projecten is gekozen voor een brede insteek met aandacht voor de samenhang tussen het sociale en het fysieke domein en veiligheid. 

• Een ongelijke investering: de projecten richten zich op aandachtsbuurten en doelgroepen die op basis van data en signalen extra ondersteuning kunnen gebruiken.  

• De focus van de projecten ligt op het realiseren van gelijkere uitkomsten door het versterken of uitbreiden van bestaande initiatieven die kansengelijkheid bevorderen. Bij nieuwe initiatieven is het bereik van de doelgroep een belangrijk onderdeel van het plan. Persoonlijk contact en communicatie krijgen prioriteit. 

Blijvend werken aan kansengelijkheid 

Kansengelijkheid is geen vanzelfsprekendheid, maar vraagt een continue bewustwording rondom dit onderwerp. Bijvoorbeeld door het aanstellen van een interne aandachtsfunctionaris en een werkgroep waarbij vanuit verschillende afdelingen wordt meegedacht. Zo zorgen gemeenten er voor dat kansengelijkheid blijvend op de agenda staat. Ook de inzet van ervaringsdeskundigen in deze werkgroep is van belang, om te blijven leren hoe gemeenten met hun voorzieningen en manier van communiceren het beste aansluiten bij de behoefte van inwoners.