Inspiratie om te handelen, kiezen en loslaten in het sociaal domein

Inspiratie vanuit experts

Op 22 januari organiseerde Nautus samen met de Vereniging van Bestuurskunde een inspirerende sessie in Centrum Weizigt in Dordrecht. Andrea Frankowski, Lian Smits en Frans Swinkels namen de bezoekers mee in hun kijk op netwerksturing, data-gedreven werken en de verhouding die gemeenten hebben met de rijksoverheid en wetgever. Vervolgens gaven de drie sprekers de aanwezigen een vraag of stelling mee om in dialoogtafels te bespreken. Vragen over randvoorwaarden voor complexe samenwerkingen en condities om nieuwe initiatieven te starten en ‘huidige of oude’ projecten te stoppen. Welke rol heeft Den Haag hierin, en welke ruimte hebben lokale organisaties zelf?

Wat neem ik mee naar mijn opdrachten?

De sprekers brachten drie verschillende perspectieven, maar met een gezamenlijke boodschap: doen maakt het verschil. We zijn in het sociaal domein gewend om gedegen en volgens het boekje te werken. Maar de groeiende complexiteit in uitdagingen vraagt van gemeenten en maatschappelijke partners om daar ook eens buiten te treden. Een belangrijke factor daarin is om te durven. Dat vraagt een nieuw handelingsperspectief. Geïnspireerd op 22 januari, distilleer ik drie punten die hierin belangrijk zijn:

1. Maak gebruik van data-gedreven werken

We handelen liever onderbouwde keuzes dan op onderbuikgevoel. Data kan daarbij helpen. Bij de term ‘data-gedreven werken’ denken mensen snel aan cijfers. Er zijn instanties die dit in kaart brengen, ook voor het sociaal domein. Aantallen van gebruik, kosten voor ondersteuning, onderzoeken naar tevredenheid en leefbaarheid. Maar niet alles is te meten in cijfers/getallen. Vanuit de Theory of Change brengen we een onderscheid aan in output, outcome en impact.  

Zeker als het gaat om de werking van preventieve interventies, waarbij het effect pas op een veel langere termijn zichtbaar wordt, is sturen op aantallen lastig. Als het gaat om het meten van impact en outcome, is of longitudinaal onderzoek nodig of kiest men voor een andere vorm. Bij deze alternatieve vorm staan ervaringen vanuit de praktijk, bijvoorbeeld inwoners en/of hulpverleners, centraal. Dit neemt niet weg dat je de inzichten niet kan koppelen aan bijvoorbeeld een besparing of toename of afname in getallen. Zolang je transparant bent over wanneer het effect wordt verwacht en welke aannames hieraan ten grondslag liggen.  

2. Maak keuzes een wees consistent

Bovenstaande vraagt keuzes. Ook preventieve interventies kosten geld, en geld kun je maar één keer uitgeven. Soms moet je die keuzes maken op basis van aannames, in plaats van feitelijkheden. Dat vraagt durf. Van bestuurders, van de organisaties en van individuen binnen de organisaties.  

Belangrijk is om naast transparant, ook consistent te blijven. Dit geldt voor alle lagen binnen gemeenten en bij maatschappelijke partners. Als een keuze bijvoorbeeld verkeerd uitpakt, wees transparant en besef: we hebben er met elkaar voor gekozen en het geprobeerd. Alleen zo creëer je de ruimte om te innoveren met elkaar. Maar realiseer ook dat een nieuwe interventie pas echt tot zijn recht komt als het oude verdwijnt. Inzetten op preventie betekent ook andere (duurdere) interventies niet of minder doen Dat is spannend. En die stap wordt niet altijd gemaakt.  

3. Samenwerking met partners

Een valkuil in complexe samenwerkingen, maar ook in het data-gedreven werken, is de sterke neiging van een partij om te willen sturen. Of regie te pakken. Maar als het eigenaarschap niet bij één partij ligt en meerdere partijen zich inzetten voor een gezamenlijke opgave, werkt dit vaak averechts. Samenwerken en durven loslaten is hierbij van belang.  

Ik neem het woord durven mee naar mijn opdrachten. Want alleen door te doen maken we samen het verschil.