Loonkostensubsidie als krachtig instrument

LKS vergroot de uitstroom en voorkomt groeiende afstand tot werk

LKS draait in de kern om mensen. Om inwoners die wel willen werken, maar voor wie de stap naar regulier werk zonder ondersteuning (nog) te groot is. Voor hen betekent betaald werk meer dan inkomen: het biedt structuur, eigenwaarde, sociale contacten en toekomstperspectief.  

Tijd is een cruciale factor. Hoe langer iemand een beroep doet op een bijstandsuitkering, hoe kleiner de kans op uitstroom naar werk. Snelle plaatsing is dus essentieel om langdurige uitkeringsafhankelijkheid en groeiende afstand tot de arbeidsmarkt te voorkomen. Door LKS snel in te zetten, op het moment dat de afstand tot werk nog te overbruggen is, kan hier het verschil maken. 

Gemeenten doen zichzelf tekort: maatschappelijk én financieel

Veel gemeenten zijn nog terughoudend met de inzet van LKS. Zij wachten met de inzet van LKS totdat de afstand tot de arbeidsmarkt groter is geworden, redenerend vanuit een (verondersteld) risico dat LKS een duur instrument is dat niet ‘onnodig’ ingezet mag worden. Gemeenten doen zichzelf en hun inwoners hiermee tekort. 

De veronderstelling dat LKS ‘duur’ of ‘risicovol’ zou zijn, houdt geen stand. Het BUIG-budget bestaat uit een inkomensdeel en een LKS-deel, waarbij dat laatste deel wordt verdeeld op basis van gerealiseerde inzet van LKS. Dat betekent concreet: de inzet van LKS wordt vergoed, terwijl het positieve effect van die inzet (op het inkomensdeel) door gemeenten mag worden behouden.  

Terughoudendheid heeft een averechts effect: het leidt tot een beperkt aandeel in het LKS-budget en tot onnodig hoge uitkeringslasten. Gemeenten die kiezen voor opschaling van LKS, in combinatie met goede begeleiding en nazorg, zien meer uitstroom en een verbeterde financiële positie binnen het BUIG-budget. Dat is geen toeval, maar het resultaat van duidelijke keuzes. 

Succesfactoren: keuzes maken en implementeren

Als projectleider van een succesvolle LKS-aanpak bij een G4-gemeente, is mijn overtuiging helder: LKS is voor gemeenten één van de belangrijkste middelen om inwoners perspectief te bieden en grip te houden op de financiën. De vraag is dan ook niet óf gemeenten LKS vaker moeten inzetten, maar of zij bereid zijn de noodzakelijke veranderingen door te voeren. Echte verandering lukt in mijn optiek namelijk alleen wanneer concrete keuzes worden gemaakt en de implementatie zorgvuldig en op de volgende aspecten wordt gepland en uitgevoerd: 

1. Structuur 
Zolang LKS wordt gezien als uitzondering, blijft de inzet beperkt. LKS moet expliciet worden gepositioneerd als logisch onderdeel van de dienstverlening, met duidelijke beleidskeuzes en passende werkprocessen. 

2. Technologie 
Handmatige en complexe processen maken LKS onnodig arbeidsintensief. Opschaling vraagt om vereenvoudiging en slimme ondersteuning van processen. 

3. Medewerkers 
Professionals hebben kennis, vertrouwen, capaciteit en duidelijke handelingskaders nodig. Zonder dat blijft LKS ‘spannend’ en wordt het onvoldoende ingezet. 

4. Cultuur 
De meest onderschatte factor. In de praktijk bestaat er geregeld weerstand, zowel bij uitvoerende professionals als bij inwoners. Dit vraagt om een cultuurverandering, andere manier van sturing en monitoring en betere gespreksvoering. 

Alleen wanneer op al deze niveaus tegelijk wordt geïnvesteerd, ontstaat duurzame verandering.

Nautus: ervaring met verandering die werkt

Dat we dit op LKS doen, maar ook breder dan dat. Want Nautus werkt al jaren op dit snijvlak van beleid, uitvoering en financiën. Wij ondersteunen gemeenten bij: 

• het scherp formuleren van beleid en uitvoeringskaders; 

• het verbeteren en vereenvoudigen van uitvoeringsprocessen;

• het versterken van kennis en vakmanschap van medewerkers; 

• en het inrichten van gerichte sturing en monitoring op resultaat.  

Niet met losse adviezen, maar met een samenhangende aanpak die werkt.