Innovatie met impact en duurzame keuzes

Denk je aan zelfdoding? Bel dan 24/7 gratis en anoniem met 113 of chat op 113.nl 

Op een dinsdagmiddag in februari reisden betrokkenen vanuit allerlei jeugdorganisaties en gemeenten af naar Kasteel Woerden voor het informatieve en inspirerende evenement “Nieuwe wegen in jeugdzorg”. Met dagvoorzitter Paul van Liempt en sprekers als Bianca den Outer, wethouder Martijn Beek (Veenendaal), onderzoekers Dr. Warren Larkin en Dr. Lynne Green en Dienke Bos (directeur Mind) beloofde het een leerzame middag te worden die laat zien hoe ‘innovatie in de jeugdzorg werkt in de praktijk’.  

Een onzorgvuldige decentralisatie  

“We zijn onzorgvuldig geweest met de decentralisatie”, opent Bianca den Outer de middag. Met fundamentele fouten in wet- en regelgeving en verordeningen die niet afgebakend zijn. Volgens Den Outer is de structurele volumegroei in de jeugdzorg een resultaat van onder andere een open reikwijdte bij de toegang en het ontbreken van juridische en maatschappelijke normering. We streven in Nederland naar een hoge geluksnorm. Jongeren ervaren een grote prestatiedruk en we hebben een lage tolerantie voor ongemak. We moeten jongeren weerbaarder maken, aldus Den Outer. Welke kansen de sprekers zien voor verbetering? Ik zet vier lessen op een rij. 

Kansen voor verbetering 

1. Normaliseren

‘Normaliseren is key’, aldus Dienke Bos. Een dipje hoort erbij en over het algemeen kunnen jongeren daar best goed van herstellen. De kunst is niet te bagatelliseren maar ook niet te problematiseren. Een dipje is geen ziekte. Denk daarbij ook aan de niet helpende taal die we gebruiken in het dagelijks leven. Zoals bijvoorbeeld “Wat een depressieve dag vandaag.” 

2. Inhoudelijke afbakening  

“De toegang staat wagenwijd open”, aldus Den Outer. Een afbakening van jeugdhulp is noodzakelijk. Jeugdhulp is alleen aan de orde als: 

• de veiligheid van het kind in het geding is;

• er sprake is van een duidelijke stoornis of beperking; 

• participatie zonde professionele hulp onmogelijk is.  

Dit vraagt om een expliciete vormgeving van de toegang als zijnde poortwachters. Enkele gemeenten nemen hierin al het voortouw. Den Outer noemt de gemeenten Urk en Raalte als voorbeeld gemeenten die door te normeren geld over houden in de jeugdzorg. Ook wethouder Beek van de gemeente Veenendaal deelt zijn ervaringen. Nadat hij met de gemeenteraad en jeugdhulpaanbieders heeft gewerkt aan een gezamenlijk beeld welke doelgroep onder de jeugdhulp valt, scherpt hij de verordening aan. Aan de hand van een kwadrant dat loopt van licht naar zwaar en incidenteel naar structureel, maakt de gemeente Veenendaal de keuze zich te richten op langdurige, meervoudige en ernstige problematiek op meerdere leefgebieden.  

3. Trauma's als startpunt van het gesprek

   Dr. Warren Larkin benoemt het belang van het herkennen en erkennen van trauma’s in de vroege jaren als oorzaak van psychische gezondheidsproblemen in plaats van biologische of genetische oorzaken. Trauma’s zorgen voor een verandering hoe je de wereld en jezelf ziet en dit heeft ook fysieke gevolgen. Bijvoorbeeld op het immuunsysteem en zenuwstelsel. Toch blijkt uit Larkins onderzoek dat te weinig wordt doorgevraagd naar trauma’s in de kindertijd, die oorzaak kunnen zijn van latere psychische problematiek. Volgens Larkin moet dit het startpunt zijn in gesprek met jongeren. Zij lopen anders het risico jarenlang verkeerde, niet helpende (medische) hulp te krijgen. Vernieuwend is de ‘Trauma informed change method’: het trainen van professionals in vaardigheden en het specifiek bevragen van jongeren naar ‘adversities’, ofwel moeilijkheden in de kindertijd. Door dit gesprek (geen therapie!) te voeren, ervaren jongeren acceptatie en validatie. Naast het trainen van deze professionals is het ook van belang dat we beter voor de professionals in de uitvoering zorgen, aldus Larkin. Er ligt een belangrijke verantwoordelijkheid bij managers voor het bieden van kwalitatief goede supervisie en het geven van feedback.  

4. Zelfredzaamheid stimuleren

   We moeten de zelfredzaamheid van jongeren stimuleren en hen veerkrachtiger maken. Bijvoorbeeld door hen te wijzen op www.injebol.nl. Het online platform dat sinds 2025 bestaat, biedt een handelingsperspectief voor jongeren tussen de 16 en 27 jaar ter bevordering van hun mentale gezondheid. Dit doen zij onder andere door het bieden van overzichtelijke en betrouwbare informatie, tools, filmpjes, een community of een luisterend oor door getrainde vrijwilligers van de kindertelefoon. Injebol is een variant op het Amerikaanse online platform Kooth, dat effectieve en kostenbesparende resultaten bereikt door snelle toegang tot mentale hulp te bieden aan jongeren en daarmee de druk op andere gezondheidszorghulp verlicht.  

   Expertisegroep Onderwijs & jeugd 
   Dit artikel is geschreven naar aanleiding van het evenement ‘Nieuwe wegen in jeugdzorg’ dat plaatsvond op 10 februari 2026 en waaraan de  expertisegroep Onderwijs & Jeugd deelnam. In de expertisegroepen staat het ontwikkelen en delen van kennis centraal die we inzetten voor onze opdrachten.  

   Zie voor meer informatie over het evenement:  Mental Care group. 

   Zie voor meer informatie over het wetvoorstel Reikwijdte Jeugdwet dat momenteel in consultatie is: https://www.internetconsultatie.nl/reikwijdtejeugdwet/b1