Niet iedereen heeft dezelfde uitgangspositie

Preventie als investering in gelijke kansen

Preventie richt zich op het bevorderen van gezondheid en het voorkomen van ziekte. Het doel is dat inwoners langer gezond, zelfstandig en met een hogere kwaliteit van leven kunnen deelnemen aan de samenleving.

Rechtvaardige preventie gaat een stap verder. Niet iedereen beschikt namelijk over dezelfde mogelijkheden om gezonde keuzes te maken. Factoren zoals inkomen, onderwijs, huisvesting, werk en sociale netwerken hebben grote invloed op gezondheid. Rechtvaardige preventie richt zich daarom niet alleen op het voorkomen van ziekte, maar ook op het verminderen van de omstandigheden die gezondheidsverschillen veroorzaken.

Dat betekent dat gelijke kansen niet altijd ontstaan door iedereen hetzelfde aanbod te bieden. Soms is juist extra ondersteuning nodig voor mensen die meer belemmeringen ervaren. Rechtvaardige preventie gaat daarmee niet over het veranderen van gedrag, maar over het creëren van omstandigheden waarin iedereen gezond kan leven.

Gezondheid begint niet alleen bij gedrag

Tijdens de lezing werd dit uitgelegd bij het bespreken van de invloed van paradigma's: de overtuigingen en denkkaders waarmee we naar maatschappelijke vraagstukken kijken. Deze bepalen hoe we problemen begrijpen en welke oplossingen we passend vinden.

Wanneer gezondheid vooral wordt gezien als een individuele verantwoordelijkheid, ligt de focus vaak op campagnes, voorlichting en gedragsverandering. Maar wanneer gezondheid wordt beschouwd als het resultaat van de omstandigheden waarin mensen leven, verschuift de aandacht naar bredere thema's zoals bestaanszekerheid, wonen, onderwijs en sociale samenhang.

Een voorbeeld hiervan is een campagne over gezonde voeding. Zo'n campagne bereikt vaak inwoners die al voldoende tijd, geld en mogelijkheden hebben om met hun gezondheid bezig te zijn. Voor inwoners die dagelijks bezig zijn met financiële zorgen of het vinden van passende huisvesting, liggen de prioriteiten vaak ergens anders. Juist daarom is het belangrijk om verder te kijken dan gedrag alleen.

Ook de manier waarop we over inwoners spreken en schrijven speelt hierin een belangrijke rol. Beeldvorming beïnvloedt beleid, communicatie en uiteindelijk ook de keuzes die professionals en organisaties maken. De vraag is daarom niet alleen welk beleid we ontwikkelen, maar ook vanuit welk perspectief we naar maatschappelijke opgaven kijken.

Van bewustwording naar handelen

De inzichten uit de lezing zijn niet alleen theoretisch. In veel gemeentelijke opgaven zien we voorbeelden van domein overstijgende samenwerking om inwoners in een kwetsbare positie goed te bereiken.  

 Zo werkten wij In opdracht van de gemeente Lochem aan een Uitvoeringsagenda Wonen, Welzijn en Zorg, met acties en samenwerkingsafspraken tussen de gemeente, woningcorporaties, zorginstellingen en de welzijnsorganisatie. Deze inzet draagt bij aan een toekomstbestendige woon- en zorgomgeving waar inwoners zo lang mogelijk in goede gezondheid zelfstandig kunnen wonen. In Regio Noord-Veluwe werkten we met zeven gemeenten aan het versterken van de vijf GALA- ketenaanpakken, waaronder Welzijn op Recept. Een interventie die aansluit bij de leefwereld van inwoners en aandacht heeft voor de onderliggende factoren die gezondheid beïnvloeden.

Anders kijken als eerste stap

De uitdaging voor gemeenten, beleidsmakers en professionals is om kritisch te blijven kijken naar wie we bereiken en wie nog buiten beeld blijft. Beleidsmedewerkers die werken aan preventie hebben hierbij een belangrijke rol. Start de opgave niet vanuit gedrag alleen, maar onderzoek welke omstandigheden inwoners nodig hebben om gezond te kunnen leven. Want pas wanneer preventie aansluit bij de leefwereld van inwoners, kan zij bijdragen aan zowel gezondheid als gelijke kansen.

Dat is de kern van rechtvaardige preventie.

Dit artikel is geschreven door: Tamar Berger, [email protected] en Anouk Uijttewaal, [email protected].