Een noodsteunpunt bouw je op wat er al is

De basis van succes begint eerder

Het succes van een noodsteunpunt wordt niet bepaald op het moment dat een crisis uitbreekt. De basis wordt veel eerder gelegd. In vertrouwde locaties, sterke lokale netwerken en goede relaties tussen inwoners, maatschappelijke organisaties en de gemeente.
Wie tijdens een crisis wil kunnen bouwen op samenredzaamheid, moet daar dus vóór de crisis in investeren.
Dat vraagstuk wordt steeds concreter. Sinds mei komen we steeds meer voorbeelden tegen van gemeenten die noodsteunpunten voorbereiden, testen of ermee oefenen. Zo werden in mei tijdelijke noodsteunpunten getest in Emmeloord, Kraggenburg en Ens. In Den Haag worden noodsteunpunten gecombineerd met buurtafspraken en wordt in verschillende wijken geoefend. En in Harderwijk hielpen ruim 200 inwoners mee tijdens een oefening met een noodsteunpunt.
Daarmee verschuift de aandacht van het idee achter een noodsteunpunt naar de praktijk: wat is er lokaal nodig om tijdens een crisis daadwerkelijk van betekenis te kunnen zijn?

Een noodsteunpunt is meer dan een gebouw

Bij een noodsteunpunt denken we al snel aan een fysieke locatie. De basisvoorzieningen zijn in ieder geval informatievoorziening en de mogelijkheid een noodmelding te maken. Maar tijdens een crisis kan een noodsteunpunt meer betekenen.
Het kan een plek zijn waar inwoners betrouwbare informatie krijgen, vragen en problemen uit de buurt zichtbaar worden en inwoners hulp aanbieden of ontvangen. Ook kunnen maatschappelijke organisaties er hun inzet afstemmen en kan informatie via lokale netwerken verder worden verspreid.
Daarvoor zijn niet alleen een gebouw en voorzieningen nodig. Een noodsteunpunt heeft vooral mensen en organisaties nodig die de omgeving kennen en het vertrouwen van inwoners hebben.
De voorbereiding begint daarom niet alleen bij de vraag welk gebouw geschikt is, maar ook bij de vraag: op welke lokale netwerken en vertrouwde plekken kunnen we voortbouwen?

Tijdens een crisis bouw je geen netwerk meer op

Iedere wijk en ieder dorp kent organisaties die midden in de samenleving staan. Denk aan buurt- en dorpshuizen, bibliotheken, scholen, geloofsgemeenschappen, sportverenigingen, welzijnsorganisaties, bewonersinitiatieven en lokale ondernemers.
Deze partijen beschikken vaak over bekende en toegankelijke locaties, contact met verschillende groepen inwoners, vrijwilligers, praktische voorzieningen en kennis over wat er lokaal speelt.
Juist tijdens een crisis zijn die kwaliteiten waardevol. Een bibliotheek kan een vertrouwde plek zijn waar inwoners informatie ophalen. Een welzijnsorganisatie kent inwoners die niet vanzelf bij de gemeente aankloppen. Een bewonersorganisatie weet welke sleutelfiguren de buurt snel kunnen bereiken. Wie tijdens een crisis wil samenwerken, moet vóór de crisis in die relaties investeren.

Samenredzaamheid betekent niet: zelf oplossen

Tijdens crises helpen mensen elkaar. Inwoners beschikken over lokale kennis, praktische vaardigheden, materialen en persoonlijke netwerken. Die hulpbereidheid is waardevol, maar niet iedere inwoner beschikt over zo'n netwerk.
Denk aan mensen met een beperking, ouderen die weinig contacten hebben, nieuwkomers en inwoners die afhankelijk zijn van zorg of ondersteuning. Zij kunnen buiten beeld raken wanneer vooral wordt vertrouwd op bestaande sociale verbanden.
Samenredzaamheid betekent daarom niet dat inwoners het zelf maar moeten oplossen. De gemeente blijft nodig om professionele inzet te verbinden met de kennis, vaardigheden en betrokkenheid die al in de samenleving aanwezig zijn.

De sociale basis is ook crisisinfrastructuur

Gemeenten investeren in de sociale basis om ontmoeting mogelijk te maken, problemen vroeg te signaleren en inwoners te ondersteunen. Diezelfde sociale basis is ook belangrijk voor maatschappelijke weerbaarheid.
Een ontmoetingsplek is niet alleen van waarde voor welzijn en preventie. Tijdens een crisis kan het ook een vertrouwd informatiepunt zijn. Een maatschappelijke organisatie biedt niet alleen ondersteuning in het dagelijks leven, maar kan ook weten welke inwoners extra hulp nodig hebben.
Noodsteunpunten zijn voor veel gemeenten een nieuwe opgave. Maar een deel van de vragen eromheen is dat niet. Hoe breng je partijen met verschillende rollen en belangen bij elkaar? Hoe verbind je verschillende domeinen rond één maatschappelijke opgave? En hoe bouw je voort op wat lokaal al aanwezig is?
Ook in andere gemeentelijke opgaven zien we dat samenwerking tussen gemeenten, uitvoeringsorganisaties en andere partners niet vanzelf ontstaat, maar afstemming en verbinding vraagt. In eerder werk van Nautus rondom regionale ketenaanpakken speelde juist het bij elkaar brengen van partijen rond een gezamenlijke maatschappelijke opgave een belangrijke rol.
Een weerbare gemeente heeft buurten en dorpen nodig waarin inwoners, maatschappelijke organisaties en de overheid elkaar weten te vinden. Vertrouwen, lokale kennis en bestaande relaties vormen daarmee een belangrijk onderdeel van de crisisvoorbereiding.
Noodsteunpunten maken zichtbaar wat bij veel maatschappelijke opgaven speelt: veiligheid, welzijn en leefbaarheid zijn niet los van elkaar te organiseren.

Begin bij wat er al is

Een noodsteunpunt bouw je niet vanaf de grond op. Je bouwt voort op wat lokaal al aanwezig is: vertrouwde plekken, betrokken inwoners en organisaties die hun buurt of dorp kennen.
De voorbereiding bestaat daarom niet alleen uit het aanwijzen van locaties, het inkopen van materialen of het opstellen van protocollen. Zij begint ook bij inzicht in de lokale samenleving en bij relaties die onder druk blijven functioneren. Want samenredzaamheid ontstaat niet op het moment dat de stroom uitvalt.

Hoe sterk is de lokale basis van jouw gemeente?

Weet jouw gemeente welke organisaties, locaties en sleutelfiguren tijdens een crisis het verschil kunnen maken? Is duidelijk welke inwoners niet vanzelf worden bereikt? En weten lokale partners wat zij van de gemeente en van elkaar kunnen verwachten?
Wie werk maakt van noodsteunpunten, doet er goed aan niet alleen naar locaties en voorzieningen te kijken, maar ook naar wat lokaal al aanwezig is. Daar ligt een belangrijke basis voor maatschappelijke weerbaarheid.