Preventie als middel tegen gezondheidsverschillen
Tijdens de Week van de Gezondheidsverschillen staat één vraag centraal: Hoe zorgen we ervoor dat gezondheid niet afhangt van waar je wieg heeft gestaan? Preventie speelt daarin een sleutelrol. Niet alleen door te kijken naar leefstijl, maar vooral door de ongelijkheid in kansen en de achterliggende oorzaken van gezondheidsproblemen aan te pakken.
In Nederland groeit de aandacht voor preventie. Het Rijk, gemeenten, zorgorganisaties en maatschappelijke partners zetten dit kracht bij via onder andere het Integraal Zorgakkoord (IZA), het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en vanaf 2027 het Aanvullend Zorg- en Welzijn Akkoord (AZWA). Deze akkoorden benoemen meerdere ketenaanpakken die bijdragen aan een samenhangende preventiestrategie. Juist in de Week van de Gezondheidsverschillen zien we hoe belangrijk zo’n strategie is. In dit artikel schetsen we het belang van een integrale aanpak en geven we voorbeelden van zo een aanpak.
Waarom een integrale aanpak essentieel is voor het verkleinen van gezondheidsverschillen
Gezondheidsproblemen staan nooit op zichzelf. Ze raken wonen, werk, inkomen, mentale gezondheid, sociale omgeving en leefstijl. Vooral bij groepen die vaker te maken krijgen met gezondheidsachterstanden speelt er meer. Bij mensen die leven in armoede of in wijken met minder gezonde voorzieningen werkt symptoombestrijding maar beperkt. Juist hier is het nodig om verder te kijken dan de aandoening of het gezondheidsprobleem alleen. Een integrale aanpak verbindt daarom:
· medische zorg;
· paramedische ondersteuning (zoals diëtiek of fysiotherapie);
· het sociaal domein (onder andere schuldhulpverlening, welzijn, opvoedondersteuning en participatie).
Door domeinen te verbinden ontstaat een aanpak die niet alleen klachten behandelt, maar vooral de oorzaken van gezondheidsverschillen doorbreekt. Precies dat is de kern van deze thematische week.
Overgewicht als spiegel voor ongelijkheid
Een aantal van onze collega’s bij Nautus voert opdrachten uit als projectleider, regiocoördinator of adviseur op één of meerdere thema’s uit de bovengenoemde akkoorden. Twee voorbeelden hiervan zijn de ketenaanpakken ‘Obesitas en overgewicht bij volwassenen’ en ‘Kind naar Gezond Gewicht’ (KnGG).
Overgewicht is één van de grootste volksgezondheidsproblemen in Nederland, en tegelijkertijd één van de meest zichtbare voorbeelden van sociaaleconomische gezondheidsverschillen
Verschillende factoren vergroten het risico op overgewicht, en maken het tegelijkertijd moeilijker om leefstijl te verbeteren. Denk aan:
· armoede en bestaansonzekerheid;
· beperkte toegang tot gezonde voeding;
· stress en
· minder veilige wijken met weinig sport- en speelruimte.
Daarom is een domeinoverstijgende aanpak essentieel: je kunt leefstijl pas veranderen als de omstandigheden dat toelaten. Pas dan kan je succesvol inzetten op preventie.
Ketenaanpak obesitas en overgewicht bij volwassenen
Onderdeel van deze ketenaanpak is een gecombineerde leefstijlinterventie (GLI). Zo’n GLI richt zich op gedragsverandering door coaching op verschillende leefstijlaspecten, zoals voeding en beweging.
De aanpak werkt het best wanneer zorgprofessionals, gemeenten en welzijnsorganisaties echt samenwerken. Toch blijft de keten vaak zorggericht doordat de focus enkel op het aanbieden van de GLI ligt. Hierdoor worden bredere onderliggende factoren zoals armoede, stress, schulden en leefomgeving onvoldoende meegenomen. Onze collega’s werken daarom aan de verbinding met onder andere welzijn voor een integrale aanpak.
Kind naar Gezond Gewicht (KnGG) – voor kinderen
KnGG gaat een stap verder en kijkt vanuit een brede blik naar leefstijl én onderliggende problemen. De centrale zorgverlener speelt hierin een sleutelrol. Deze professional verbindt medisch en sociaal domein, en onderzoekt bijvoorbeeld de volgende vragen:
· Zijn er schulden in het gezin?
· Spelen er psychische problemen?
· Is er gebrek aan structuur of veilige beweegruimte?
KnGG laat zien hoe een integrale aanpak niet alleen symptomen bestrijdt, maar vooral kansenongelijkheid verkleint. De Week van de Gezondheidsverschillen laat daarmee het belang van deze ketenaanpak zien.
Kansen: van ketengericht naar ketenoverstijgend
Hoewel KnGG al sterk inzet op domeinoverstijgende samenwerking, is de veelal gevolgde aanpak voor volwassenen veel minder breed. Daardoor ontstaat er een kans, of beter gezegd: een noodzaak, om integraal te gaan werken. Gemeenten die GLI verbinden met elementen van KnGG, zoals integrale samenwerking met welzijn, boeken zichtbaar meer resultaat. Dit zorgt ervoor dat volwassenen niet alleen ondersteuning krijgen bij leefstijl, maar ook bij de achterliggende problemen die gezondheid beïnvloeden. Dat is precies hoe je gezondheidsverschillen verkleint: door de context en oorzaken structureel mee te nemen.
Conclusie: structurele oorzaakaanpak als sleutel tot gelijke kansen
De Week van de Gezondheidsverschillen herinnert ons eraan dat preventie meer is dan leefstijl. Het is investeren in de randvoorwaarden, zoals bestaanszekerheid en leefomgeving, die gezondheid mogelijk maken. Dat vraagt om domeinoverstijgend samenwerken binnen ketens, tussen zorg, welzijn, en sociaal beleid. Alleen zo kunnen we van symptoombestrijding naar oorzaakaanpak bewegen, zodat we gezondheidsverschillen daadwerkelijk kunnen verkleinen.
